Ujście Świny - znajdujące się na północno zachodnim skraju Polski - jest jednym z najciekawszych punktów do obserwacji ptaków na polskim wybrzeżu Bałtyku. Nie jest żadną tajemnicą, że ujścia dużych rzek są zazwyczaj dla wędrujących lub zimujących ptaków (szczególnie wodno-błotnych) bardzo atrakcyjnymi miejscami. Ptaki znajdują tam bezpieczne miejsce odpoczynku i odpowiednią bazę pokarmową niezbędną do uzupełnienia zapasów energetycznych. W końcowych odcinkach rzek krzyżują się szlaki przelotów: część migrujących ptaków przemieszcza się wzdłuż wybrzeża, inne z kolei wykorzystują doliny rzeczne jako naturalne korytarze wędrówkowe.
Ujście Świny jest miejscem gdzie warto wybrać się o każdej porze roku. Mimo położenia na skraju 44-tysięcznego miasta, przyciągającego rzesze turystów i kuracjuszy, napotkamy tu wiele interesujących ptaków, często tak przyzwyczajonych do obecności ludzi, że dających się obserwować na wyciągnięcie ręki. Teren ten jest szczególnie atrakcyjny ze względu na obecność dwóch falochronów zbudowanych w latach 1818-1823 w celu poprawy bezpieczeństwa żeglugi. Obecnie długość falochronu wschodniego wynosi 1491 metrów, a falochronu zachodniego 300 metrów. Aby obserwować ptaki po zachodniej stronie ujścia Świny trzeba przedostać się z wyspy Wolin na Uznam. Bezpłatne promy, kursujące przez cały rok, zlokalizowane są w dwóch miejscach: w Świnoujściu-Warszowie tuż przy dworcu PKP oraz koło Karsiboru. Prom w Warszowie przeznaczony jest głównie dla potrzeb mieszkańców, dlatego zmotoryzowani turyści obsługiwani są na tym promie jedynie w weekendy. Aby następnie dostać się na falochron wschodni należy kierować się na latarnię morską (liczne oznaczenia przy drogach). Dla niezmotoryzowanych najlepszą opcją jest autobus komunikacji miejskiej kursujący w okresie wiosna-jesień spod dworca PKP.
Ptaki
Falochrony i przyległe plaże przyciągają w czasie wędrówek liczne i zróżnicowane ptasie towarzystwo. Spotkamy tu szereg przedstawicieli siewkowców, szczególnie licznie w okresie lipiec-wrzesień, Biegusy zmienne, krzywodziobe, malutkie, rdzawe i piaskowce, sieweczki rzeczne i obrożne, szlamniki, kamuszniki, brodźce piskliwe, krwawodzioby, siewnice i ostrygojady - to typowy letnio-jesienny falochronowy zestaw. Większość z tych gatunków wykazuje znikomą płochliwość wobec ludzi i daje się obserwować z odległości kilku metrów, a kamuszniki i biegusy często biegają pod samymi nogami obserwatorów lub turystów. Regularnie zaobserwujemy tu także oba gatunki kulików: kulika wielkiego i mniejszego, które są jednak o wiele mniej ufne w stosunku do ludzi i rzadziej zatrzymują się na falochronach czy plażach. Ptaki te przelatują zwykle w grupkach po kilkakilkanaście osobników charakterystycznie odzywając się. Późną jesienią lub zimą przy odrobinie szczęścia na falochronach spotkać można biegusa morskiego. Ten sympatyczny, przysadzisty biegus regularnie, lecz skrajnie nielicznie wędruje przez polskie wybrzeże Bałtyku.
Ujście Świny zimą.
W ujściu Świny zaobserwujemy także wiele gatunków mew i rybitw. Koncentracje tych pierwszych liczą czasem kilka tysięcy ptaków; najliczniejsze są mewy srebrzyste, siodłate, pospolite, śmieszki oraz mewy małe. Nielicznie, ale regularnie pojawiają się mewy żółtonogie, białogłowe, romańskie i czarnogłowe, a w niektóre sezony jesienno-zimowe spotkać można rzadkie mewy blade lub trójpalczaste. W ostatnim czasie stwierdzono tu także orlicę, było to pierwsze stwierdzenie tego gatunku na Pomorzu Zachodnim. Sezon na rybitwy trwa od połowy kwietnia do początku października. Wtedy zaobserwujemy bez trudu kilka gatunków; najłatwiej spotykane są rybitwy rzeczne, białoczelne, czubate i czarne, których łączne liczebności mogą dochodzić latem do kilkuset osobników. Sporadycznie pojawiają się rybitwy wielkodziobe, popielate i białoskrzydłe, a wyjątkowo dwa bardzo rzadkie w Polsce gatunki: rybitwa różowa oraz krótkodzioba. Jesienią w ujściu Świny jest spora szansa na spotkanie z wydrzykiem ostrosternym - jedynym regularnie przelotnym na naszym wybrzeżu przedstawicielem wydrzyków. Ptaki te najczęściej można zaobserwować w spektakularnej pogoni za mewą lub rybitwą w celu wymuszenia “oddania" zdobyczy - jest to charakterystyczny dla wydrzyków sposób zdobywania pokarmu.
Późną jesienią zaczyna się sezon na nury, perkozy i kaczki morskie. Regularnie obserwowane są nury czarnoszyje i rdzawoszyje, perkozy dwuczube i rogate, ogorzałki, lodówki, markaczki, uhle, szlachary i edredony. Trwa również przelot kaczek właściwych, których liczebność może dochodzić do kilku tysięcy w ciągu paru godzin obserwacji. Liczebnie dominują wtedy świstuny i cyraneczki, ale wędrują również płaskonosy, rożeńce, krakwy oraz krzyżówki. Niemal corocznie na falochronach można spotkać odpoczywające, zwykle mało płochliwe, bernikle obrożne. W przelatujących kluczach szarych gęsi trafiają się czasem bernikle białolice lub kanadyjskie. Migrują również łabędzie nieme, krzykliwe oraz czarnodziobe. Pod koniec września przylatują pierwsze świergotki nadmorskie, które pozostają w ujściu Świny do pierwszych dni kwietnia. Gatunek ten jest wybitnie związany z wybrzeżem morskim i szanse zobaczenia go w głębi lądu są bardzo małe. Na falochronach w Świnoujściu świergotka nadmorskiego napotkamy bez najmniejszych problemów, zwykle w liczbie do kilku czy kilkunastu osobników. Z innych ciekawych ptaków wróblowych w okresie jesienno-zimowym spotkać można śnieguły i rzepołuchy, obok wielu pospolitych gatunków.
Zimowe stada nurogęsi i kormoranów koło latarni.
Jednym z najliczniej występujących i najmocniej związanych z ujściem Świny ptaków jest kormoran. Gatunek ten występuje tu przez cały rok w dużych liczebnościach, co związane jest pobliską lokalizacją dużej koloni lęgowej oraz jednego z największych zimowisk w Polsce. Liczebność zimujących w rejonie Świnoujścia kormoranów dochodzi do 12 tysięcy osobników. Przebywające w tym rejonie ptaki żerują na pobliskim Zalewie Szczecińskim oraz na Zatoce Pomorskiej, która zimą w przypadku zamarznięcia zalewu, pozostaje jedyną alternatywą dla kormoranów. Kolejnym wyjątkowo licznie spotykanym zimą gatunkiem jest nurogęś. Jego liczebność w ujściu Świny jest - podobnie jak w przypadku kormorana - silnie uzależniona od sytuacji lodowej na Zalewie Szczecińskim. Ostatniej zimy liczebność nurogęsia w ujściu Świny wyniosła w szczytowym momencie 22 tys. osobników. Mniej liczne, ale zawszeobecne w sezonie zimowym są bielaczki, gągoły czernice oraz wspomniane już wcześniej kaczki morskie. Oczywiście tam gdzie jest dużo ptaków jest i spora szansa na wypatrzenie jakiejś rzadkości. Do największych rarytasów na-potkanych w ostatnich latach, poza już wcześniej wymienionymi, należały: kormoran czubaty, głuptak, nawałnik duży oraz birginiak - dwukrotny gość.
Wybierając się na ptaki do Świnoujścia warto zarezerwować sobie więcej czasu i odwiedzić inne ciekawe miejsca w okolicy jak np. rezerwat Karsiborska Kępa czy Woliński Park Narodowy.
tekst i zdjęcia: Zbigniew Kajzer
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej - zaprenumeruj pismo "Ptaki Polski".
